പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനഘട്ടം മുതൽ ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആദ്യപാദം വരെ കേരളത്തിൽ അരങ്ങേറിയ നവോത്ഥാന പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ സാമൂഹികവും സാംസ്കാരികവും രാഷ്ട്രീയവുമായ വലിയ പരിവർത്തനങ്ങൾക്ക് വഴിയൊരുക്കി. ജാതിവ്യവസ്ഥ, അയിത്തം, വിദ്യാഭ്യാസ അസമത്വം, സ്ത്രീപീഡനം, മതാധിഷ്ഠിത വിവേചനം തുടങ്ങിയ സാമൂഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കെതിരെ വിവിധ നവോത്ഥാന നേതാക്കളും സംഘടനകളും നടത്തിയ ഇടപെടലുകൾ കേരളത്തിൽ പുതിയൊരു പൊതുമണ്ഡലത്തിന്റെ (Public Sphere) രൂപീകരണത്തിന് അടിത്തറ പാകി. ജാതിയുടെയോ മതത്തിന്റെയോ അധികാരഘടനകളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, യുക്തിചിന്ത, സംവാദം, വിമർശനം, പൗരപങ്കാളിത്തം എന്നിവയെ ആധാരമാക്കി പൊതു ഇടം രൂപപ്പെട്ടതിന്റെ ചരിത്രപരമായ വിശകലനമാണ് ഈ ലേഖനം നടത്തുന്നത്.

• കേരളത്തിലെ സാമൂഹിക പശ്ചാത്തലം

കേരളത്തിന്റെ ആധുനിക ചരിത്രത്തിൽ ഏറ്റവും വലിയ സാമൂഹിക പരിവർത്തനത്തിന് കാരണമായത് നവോത്ഥാന പ്രസ്ഥാനങ്ങളാണ്. പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനഘട്ടത്തിൽ കേരളസമൂഹം കടുത്ത ജാതിവ്യവസ്ഥയും സാമൂഹിക അസമത്വവും അന്ധവിശ്വാസങ്ങളും മതാധിപത്യവും സ്ത്രീകളുടെ അവകാശനിഷേധവും അനുഭവിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയായിരുന്നു. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ സാമൂഹിക പരിഷ്കരണ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ ഒരു പുതിയ സാമൂഹികബോധം വളർത്തിയെടുത്തു. നവോത്ഥാനം എന്നത് സാമൂഹിക പരിഷ്കാരം മാത്രമല്ല; അത് പൊതുജീവിതത്തിൽ എല്ലാവർക്കും പങ്കാളികളാകാൻ കഴിയുന്ന പൊതു ഇടങ്ങളുടെ സൃഷ്ടി കൂടിയായിരുന്നു. വിദ്യാഭ്യാസം, അച്ചടി, പത്രപ്രവർത്തനം, സംഘടനകൾ, പൊതുയോഗങ്ങൾ, സാമൂഹിക സംവാദങ്ങൾ എന്നിവയിലൂടെ കേരളത്തിൽ ജനാധിപത്യപരമായ പൊതുമണ്ഡലം രൂപംകൊണ്ടു.

ജർമ്മൻ തത്ത്വചിന്തകനും സാമൂഹ്യശാസ്ത്രജ്ഞനു മായിരുന്ന യൂർഗൻ ഹാബർമാസ് തന്റെ പ്രശസ്ത ഗ്രന്ഥമായ The Structural Transformation of the Public Sphere (1962)-ൽ പൊതുമണ്ഡലത്തെ ഇപ്രകാരം നിർവചിക്കുന്നു: “The public sphere is a realm of our social life in which something approaching public opinion can be formed.” (പൊതുഅഭിപ്രായം രൂപപ്പെടാൻ കഴിയുന്ന സാമൂഹിക ജീവിതത്തിന്റെ മേഖലയാണ് പൊതുമണ്ഡലം). പൊതുമണ്ഡലം (Public Sphere) എന്നത് വ്യക്തികൾ സാമൂഹികവും രാഷ്ട്രീയവും സാംസ്കാരികവുമായ വിഷയങ്ങളെക്കുറിച്ച് സ്വതന്ത്രമായി ആശയവിനിമയം നടത്തുകയും അഭിപ്രായങ്ങൾ രൂപപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്ന സാമൂഹിക ഇടമായി മനസ്സിലാക്കാം. ഹാബർമാസിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ പൊതുമണ്ഡലത്തിന്റെ പ്രധാന സവിശേഷതകൾ ഇവയാണ്- യുക്തിചിന്തയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയ സംവാദം, പൗരന്മാരുടെ തുല്യപങ്കാളിത്തം, അധികാരത്തെ വിമർശിക്കാനുള്ള സ്വാതന്ത്ര്യം, പൊതു അഭിപ്രായ രൂപീകരണം, ജനാധിപത്യപരമായ ആശയവിനിമയം. കേരളീയ നവോത്ഥാനത്തെ ഈ കാഴ്ചപ്പാടിലൂടെ നോക്കുമ്പോൾ, അത് പുതിയൊരു പൊതുമണ്ഡലത്തിന്റെ സാമൂഹിക നിർമ്മാണമായിരുന്നുവെന്ന് കാണാൻ കഴിയും.

നവോത്ഥാനത്തിനു മുമ്പുള്ള കേരളത്തിൽ താഴെ പറയുന്ന കാരണങ്ങളാൽ പൊതു ഇടങ്ങൾ എല്ലാവർക്കും തുറന്നിരുന്നില്ല; ജാതിവ്യവസ്ഥയുടെ കർശന നിയന്ത്രണം, അയിത്തവും അശുദ്ധിയും, വിദ്യാഭ്യാസത്തിൽ സവർണ ആധിപത്യം, സ്ത്രീകളുടെ സാമൂഹിക വിലക്ക്, ക്ഷേത്രങ്ങളിലും പൊതുവഴികളിലും പ്രവേശനനിഷേധം. ഇത്തരം സാഹചര്യത്തിൽ പൊതുസംവാദം സവർണ വിഭാഗങ്ങളിൽ മാത്രം പരിമിതമായിരുന്നു. അതിനാൽ യഥാർത്ഥ അർത്ഥത്തിൽ ഒരു ജനാധിപത്യ പൊതുമണ്ഡലം നിലനിന്നിരുന്നില്ല.

വിദ്യാഭ്യാസം, അച്ചടി, പ്രസാധനം, സാമൂഹിക പരിഷ്കരണം, സ്ത്രീവിദ്യാഭ്യാസം, ദരിദ്രരോടുള്ള ഇടപെടൽ എന്നിവയിലൂടെ ചാവറ കുര്യാക്കോസച്ചൻ പൊതുജീവിതത്തിൽ പുതിയ ആശയവിനിമയ ഇടങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിൽ നിർണായക പങ്കുവഹിച്ചു. കേരളത്തിൽ ആധുനിക പൊതുമണ്ഡലത്തിന്റെ വളർച്ച പത്രപ്രവർത്തനം, അച്ചടി, വിദ്യാഭ്യാസം, വായനാശീലം, സംഘടനകൾ, മതപരിഷ്കരണ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ, സാമൂഹിക നവോത്ഥാന പ്രവർത്തനങ്ങൾ തുടങ്ങിയവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടാണ് വികസിച്ചത്. ഈ പ്രക്രിയയിൽ ചാവറ കുര്യാക്കോസച്ചന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ശ്രദ്ധേയമായ സ്ഥാനമാണ് വഹിക്കുന്നത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ പ്രത്യേകത, ആത്മീയജീവിതത്തെ വ്യക്തിപരമായ ഭക്തിയുടെ പരിധിയിൽ മാത്രം നിർത്താതെ സാമൂഹിക ഉത്തരവാദിത്വവുമായി ബന്ധിപ്പിച്ചു എന്നതാണ്. എല്ലാവർക്കും വിദ്യാഭ്യാസം ലഭ്യമാക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങളിലൂടെയും സ്ത്രീവിദ്യാഭ്യാസത്തിന് പ്രാധാന്യം നൽകിയത് വഴിയും അച്ചടിയുടെയും പ്രസാധനത്തിന്റെയും സാധ്യതകൾ പ്രയോജനപ്പെടുത്തിയ തിലൂടെയും കേരളത്തിന് അന്നുവരെ അപരിചിതമായിരുന്ന ഒരു പൊതുമണ്ഡലത്തിന് രൂപം നൽകാൻ ചാവറയച്ചന് കഴിഞ്ഞു. വിദ്യാഭ്യാസം പൊതുമണ്ഡലത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന ഘടകമാണ്. വായിക്കാനും എഴുതാനും കഴിവുള്ള വ്യക്തികൾക്ക് മാത്രമേ അച്ചടിച്ച അറിവുകളുമായി ഇടപെടാനും സാമൂഹിക വിഷയങ്ങളെക്കുറിച്ച് അഭിപ്രായം രൂപപ്പെടുത്താനും കഴിയൂ. അതിനാൽ വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ വ്യാപനം പൊതുചർച്ചയ്ക്കുള്ള സാമൂഹിക അടിത്തറ വികസിപ്പിച്ചു. അച്ചടി സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ വ്യാപനം അറിവിനെ വ്യക്തികളിൽനിന്ന് സമൂഹത്തിലേക്ക് കൈമാറാനുള്ള പുതിയ സംവിധാനം സൃഷ്ടിച്ചു. പുസ്തകങ്ങൾ, ലഘുലേഖകൾ, പ്രാർത്ഥനാഗ്രന്ഥങ്ങൾ, പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ വായനാസമൂഹത്തെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നതിൽ സഹായിച്ചു. ഇതിലൂടെ അച്ചടി - വായന - അറിവിന്റെ വ്യാപനം - ചർച്ച - അഭിപ്രായരൂപീകരണം - പൊതുമണ്ഡലം എന്ന സാമൂഹിക പ്രക്രിയ ശക്തിപ്പെട്ടു.

ശ്രീനാരായണ ഗുരു കേരളീയ നവോത്ഥാനത്തിന്റെ കേന്ദ്ര വ്യക്തിത്വമാണ്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രസിദ്ധമായ സന്ദേശം: “ഒരു ജാതി, ഒരു മതം, ഒരു ദൈവം മനുഷ്യന്.” ഈ മുദ്രാവാക്യം സാമൂഹിക സമത്വത്തിന്റെ പ്രഖ്യാപനം മാത്രമല്ല; പൊതുമണ്ഡലത്തിലേക്കുള്ള എല്ലാവരുടെയും പ്രവേശനാവകാശത്തിന്റെ പ്രഖ്യാപനം കൂടിയായിരുന്നു. 1903-ൽ സ്ഥാപിതമായ ശ്രീനാരായണ ധർമ്മ പരിപാലന യോഗം (SNDP) വിദ്യാഭ്യാസം, സംഘടനാപ്രവർത്തനം, പൊതുയോഗങ്ങൾ, പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങൾ എന്നിവയിലൂടെ പിന്നാക്ക വിഭാഗങ്ങളെ പൊതുജീവിതത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നു.

അയ്യങ്കാളി കേരളത്തിലെ പൊതു ഇടങ്ങളുടെ ജനാധിപത്യവൽക്കരണത്തിൽ നിർണായക പങ്കുവഹിച്ചു. പൊതുവഴി ഉപയോഗത്തിനുള്ള സമരം, ദളിത് കുട്ടികളുടെ വിദ്യാഭ്യാസാവകാശത്തിനാ യുള്ള പോരാട്ടം, കർഷക തൊഴിലാളികളുടെ സംഘടന, സാമൂഹിക സമത്വത്തിനായുള്ള പ്രക്ഷോഭങ്ങൾ എന്നിവ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്. പൊതുവഴി ഉപയോഗിക്കാനുള്ള അവകാശം ആവശ്യപ്പെടുക എന്നത് പൊതുമണ്ഡലത്തിലേക്കുള്ള പ്രവേശനാവകാശം ആവശ്യപ്പെടുന്നതിന് തുല്യമായിരുന്നു. ചട്ടമ്പിസ്വാമികൾ കേരളീയ നവോത്ഥാനത്തിലെ മറ്റൊരു പ്രധാന ചിന്തകനാണ്. അദ്ദേഹം ബ്രാഹ്മണാധിപത്യത്തെയും അന്ധവിശ്വാസങ്ങളെയും ചോദ്യം ചെയ്തു. യുക്തിചിന്ത, വിദ്യാഭ്യാസം, ശാസ്ത്രീയ മനോഭാവം എന്നിവയ്ക്ക് അദ്ദേഹം നൽകിയ പ്രാധാന്യം വിമർശനാത്മക പൊതുസംവാദത്തിന് അടിത്തറയായി.

• പൊതുമണ്ഡലത്തിന്റെ വളർച്ച

ഹാബർമാസ് യൂറോപ്പിൽ അച്ചടിമാധ്യമങ്ങൾക്ക് പൊതുമണ്ഡല രൂപീകരണത്തിൽ വലിയ പങ്കുണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു. കേരളത്തിലും അതുതന്നെയായിരുന്നു സ്ഥിതി. പത്രങ്ങൾ, മാസികകൾ, ലഘുലേഖകൾ, പുസ്തകങ്ങൾ എന്നിവയുടെ വ്യാപനം പൊതുചർച്ചകളെ ശക്തിപ്പെടുത്തി. പ്രധാന പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങളായ വിവേകോദയം, മിതവാദി, കേരളപത്രിക, സ്വദേശാഭിമാനി തുടങ്ങിയവ ജാതി, വിദ്യാഭ്യാസം, സാമൂഹികനീതി, ദേശീയത തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളിൽ പൊതുഅഭിപ്രായ രൂപീകരണത്തിന് സഹായകമായി.

1924-25-ലെ വൈക്കം സത്യാഗ്രഹം കേരളത്തിലെ പൊതുമണ്ഡലത്തിന്റെ ചരിത്രത്തിലെ നിർണായക സംഭവമാണ്. ഇത് ക്ഷേത്രപരിസരത്തെ പൊതുവഴികളിലേക്കുള്ള പ്രവേശനാവകാശത്തിനായുള്ള സമരമായിരുന്നുവെങ്കിലും, അതിന്റെ യഥാർത്ഥ ലക്ഷ്യം പൊതു ഇടങ്ങളിലെ സമത്വാവകാശമായിരുന്നു. ഈ സമരം ജാതിവ്യവസ്ഥയെ പൊതുവേദിയിൽ ചോദ്യം ചെയ്യുകയും ജനാധിപത്യ സംവാദത്തിന് പുതിയ സാധ്യതകൾ തുറക്കുകയും ചെയ്തു.

വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ വ്യാപനം പൊതുമണ്ഡല ത്തിന്റെ വികസനത്തിൽ നിർണായക പങ്കുവഹിച്ചു. മിഷനറി വിദ്യാഭ്യാസം, സർക്കാർ വിദ്യാലയങ്ങൾ, പിന്നാക്ക വിഭാഗങ്ങളുടെ വിദ്യാഭ്യാസം. സ്ത്രീവിദ്യാഭ്യാസം തുടങ്ങിയ മുന്നേറ്റങ്ങൾ വിമർശനാത്മക ചിന്തയും പൗരബോധവും വളർത്തി.

കേരളത്തിന്റെ സാമൂഹിക-സാംസ്കാരിക ചരിത്രത്തിൽ ഗ്രന്ഥശാലാ പ്രസ്ഥാനം ഒരു വായനാശീലം വളർത്തിയ പ്രസ്ഥാനം മാത്രമല്ല; അറിവിന്റെ ജനാധിപത്യവൽക്കരണത്തിനും പൊതുചർച്ചയുടെ വ്യാപനത്തിനും പൗരബോധത്തിന്റെ രൂപീകരണത്തിനും നിർണായകമായ ഇടപെടലായിരുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ കേരളത്തിൽ രൂപപ്പെട്ട ഗ്രന്ഥശാലകൾ സാധാരണ ജനങ്ങളുടെ വായന, ചർച്ച, സംവാദം, സംഘടന, സാമൂഹിക ഇടപെടൽ എന്നിവയ്ക്കുള്ള പൊതു ഇടങ്ങളായി മാറി. പരമ്പരാഗതമായി ഗ്രന്ഥശാലയെ പുസ്തകങ്ങൾ സൂക്ഷിക്കുന്ന സ്ഥലമായി മാത്രം കാണാറുണ്ട്. എന്നാൽ കേരളത്തിലെ ഗ്രന്ഥശാലാ പ്രസ്ഥാനം വളർന്നതോടെ ഗ്രന്ഥശാലയുടെ സാമൂഹിക ധർമ്മം വിപുലമായി. ഒരു ഗ്രന്ഥശാലയിൽ ആളുകൾ വായിച്ചു - ചർച്ച ചെയ്തു - അഭിപ്രായങ്ങൾ പങ്കുവച്ചു - പുതിയ അറിവുകൾ നേടി - സാമൂഹിക വിഷയങ്ങളെ വിലയിരുത്തി - കൂട്ടായ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഗ്രന്ഥശാലകൾ അറിവിന്റെ കേന്ദ്രങ്ങൾ മാത്രമല്ല, സാമൂഹിക സംവാദത്തിന്റെ കേന്ദ്രങ്ങളുമായി മാറി. ഗ്രന്ഥശാലകളിൽ പുസ്തകങ്ങൾ മാത്രമല്ല, ദിനപത്രങ്ങളും ആഴ്ചപ്പതിപ്പുകളും മാസികകളും ലഭ്യമായിരുന്നു. ഇതിലൂടെ പ്രാദേശിക സംഭവങ്ങളിൽനിന്ന് ദേശീയ-അന്തർദേശീയ വിഷയങ്ങളിലേക്കുള്ള അറിവ് സാധാരണ ജനങ്ങളിലെത്തി. പത്രവായനയ്ക്കുശേഷം നടക്കുന്ന ചർച്ചകൾ പൊതു അഭിപ്രായത്തിന്റെ രൂപീകരണത്തിന് സഹായിച്ചു.

പരമ്പരാഗത കേരളീയ സമൂഹത്തിൽ പൊതു ഇടങ്ങളിലേക്കുള്ള പ്രവേശനം പോലും ജാതിയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ നിയന്ത്രിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. വഴികൾ, ക്ഷേത്രങ്ങൾ, കിണറുകൾ, വിദ്യാലയങ്ങൾ, ഭക്ഷണശാലകൾ തുടങ്ങിയ സാമൂഹിക ഇടങ്ങളിൽ എല്ലാവർക്കും തുല്യമായ അവകാശമുണ്ടായിരുന്നില്ല. ഇത്തരം സാഹചര്യത്തിൽ പൊതുമണ്ഡലം യഥാർത്ഥത്തിൽ എല്ലാവർക്കും ഒരുപോലെ തുറന്ന ഒരു ഇടമായിരുന്നില്ല. പൊതുമണ്ഡലത്തിന്റെ ജനാധിപത്യവൽക്കരണത്തിന് അതുകൊണ്ട് ജാതിയധിഷ്ഠിതമായ സാമൂഹിക വിലക്കുകളെ ചോദ്യം ചെയ്യേണ്ടതുണ്ടായിരുന്നു. മിശ്രഭോജനം ഈ സാമൂഹിക അതിരുകളെയാണ് നേരിട്ട് ചോദ്യം ചെയ്തത്.

മിശ്രഭോജനത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട സവിശേഷത അതിന്റെ പ്രതീകാത്മക രാഷ്ട്രീയമാണ്. ഇത് ജാതിവ്യവസ്ഥയുടെ അടിസ്ഥാന ധാരണകളായ ഉയർന്ന ജാതി-താഴ്ന്ന ജാതി,ശുദ്ധി-അശുദ്ധി, സ്പർശം-അസ്പർശം, സാമൂഹിക അകലം, ഭക്ഷണവിലക്ക് എന്നിവയെ ചോദ്യം ചെയ്തു. അതുകൊണ്ട് സഹോദരൻ അയ്യപ്പൻ പറവൂർ ചെറായിയിൽ നടത്തിയ മിശ്രഭോജനം ശരീരങ്ങളുടെയും മനുഷ്യരുടെയും സാമൂഹിക അകലം കുറയ്ക്കുന്ന ഒരു നവോത്ഥാന പ്രവർത്തനമായി മാറി.

• സിനിമാശാല: ഒരു പൊതുസാംസ്കാരിക ഇടം

സിനിമാശാലകൾ സമൂഹത്തിലെ വിവിധ വിഭാഗങ്ങളിൽപ്പെട്ട ആളുകളെ ഒരേ സ്ഥലത്ത് ഒരുമിപ്പിക്കുന്ന അപൂർവമായ പൊതു ഇടമാണ്. ജാതി, മതം, ഭാഷ, സാമ്പത്തിക സ്ഥിതി, തൊഴിൽ, പ്രായം തുടങ്ങിയ വ്യത്യാസങ്ങൾ മറികടന്ന് ഒരേ കഥയും ഒരേ വികാരവും ഒരുമിച്ച് അനുഭവിക്കാൻ പ്രേക്ഷകർക്ക് കഴിയുന്നു. അതിനാൽ സിനിമാശാല ഒരു ജനാധിപത്യ സാംസ്കാരിക വേദി എന്ന നില യിലും വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നു.

സിനിമാശാലയിൽ സിനിമ കാണുന്നത് കൂട്ടായ അനുഭവ മാണ്. ഒരു ഹാസ്യരംഗത്തിൽ മുഴുവൻ പ്രേക്ഷകരും ഒരുമിച്ച് പൊട്ടിച്ചിരിക്കുമ്പോഴും, വികാരഭരിതമായ രംഗങ്ങളിൽ നിശ്ശബ്ദത പടരുമ്പോഴും, ക്ലൈമാക്സിൽ കൈയടികൾ ഉയരുമ്പോഴും സിനിമ ഒരു സാമൂഹിക അനുഭവമായി മാറുന്നു. സിനിമ കണ്ടിറങ്ങിയ ശേഷം പ്രേക്ഷകർ നടത്തുന്ന ചർച്ചകൾ, സിനിമയെക്കുറി ച്ചുള്ള സാമൂഹിക പ്രതികരണ ങ്ങൾ, വിമർശനങ്ങൾ, അഭിപ്രായഭിന്നതകൾ എന്നിവ പൊതുജീവിതത്തെ സ്വാധീനിക്കുന്നു. അതിനാൽ സിനിമാശാലകൾ വിനോദ കേന്ദ്രങ്ങൾ മാത്രമല്ല; ആശയസംവാദങ്ങളുടെ വേദികളുമാണ്. പ്രേക്ഷകർ ഒരുമിച്ച് ചിരിക്കുകയും കരയുകയും ചിന്തിക്കുകയും പ്രതികരിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഇടമെന്ന നിലയിൽ സിനിമാശാലകൾ സാമൂഹിക ഐക്യത്തിനും സാംസ്കാരിക സംവാദത്തിനും വലിയ സംഭാവന നല്കുന്നു.

• പുതിയ ഡിജിറ്റൽ പൊതുമണ്ഡലങ്ങൾ

ഇന്ന് കേരളത്തിലെ പൊതുമണ്ഡലം വികസിച്ചിരിക്കുന്നത് മാധ്യമങ്ങൾ, ടെലിവിഷൻ, സർവകലാശാലകൾ, പൊതുചർച്ചകൾ, സമൂഹമാധ്യമങ്ങൾ, ഡിജിറ്റൽ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകൾ എന്നിവയിലൂടെയാണ്. എന്നാൽ ഈ ആധുനിക പൊതുമണ്ഡലത്തിന്റെ ചരിത്രപരമായ അടിത്തറ കേരളീയ നവോത്ഥാന പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ച സാമൂഹിക ബോധത്തിലാണ്. ഇന്ന് പഴയ പൊതുമണ്ഡലങ്ങളുടെ സ്വഭാവം മാറുകയും അവ വിഘടിച്ച് പുതിയ ഡിജിറ്റൽ പൊതുമണ്ഡലങ്ങളിലേക്ക് മാറുകയും ചെയ്യുകയാണ്. അതോടൊപ്പം സംവാദത്തിന്റെ ഗുണനിലവാരം, അഭിപ്രായവൈവിധ്യം, യുക്തിപരമായ ചർച്ച എന്നിവയ്ക്ക് ചില പുതിയ വെല്ലുവിളികളും ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. പരമ്പരാഗത പൊതുമണ്ഡലങ്ങളുടെ സ്വഭാവം മാറുകയും അവ പുതിയ ഡിജിറ്റൽ പൊതുമണ്ഡലങ്ങളുമായി സംയോജിക്കുകയും ചില അളവിൽ വിഘടിക്കുകയും ചെയ്യുകയാണ്. ചായക്കട, വായനശാല, ഗ്രന്ഥശാല, സാംസ്കാരിക സംഘടന, തൊഴിലാളി സംഘടന, പൊതുയോഗം തുടങ്ങിയ ഇടങ്ങൾ കേരളത്തിന്റെ ആധുനിക പൊതുജീവിതത്തിൽ നിർണായകമായിരുന്നു. കേരളത്തിലെ പൊതുസ്ഥലങ്ങളുടെ ചരിത്രത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പഠനങ്ങളും ചായക്കടകൾ, മാർക്കറ്റുകൾ, റോഡുകൾ, ക്ഷേത്രപരിസരങ്ങൾ, വായനശാലകൾ, ഗ്രന്ഥശാലകൾ തുടങ്ങിയ ഇടങ്ങൾ രാഷ്ട്രീയ-സാമൂഹിക സംസ്കാരം രൂപപ്പെടുത്തുന്നതിൽ പ്രധാനമായിരുന്നുവെന്ന് ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു. ഇവിടങ്ങളിൽ വ്യത്യസ്ത അഭിപ്രായങ്ങളുള്ളവർ മുഖാമുഖം കണ്ടുമുട്ടുകയും സംസാരിക്കുകയും വാദിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു. എന്നാൽ ടെലിവിഷൻ, ഇന്റർനെറ്റ്, സോഷ്യൽ മീഡിയ എന്നിവയുടെ വ്യാപനത്തോടെ ഇത്തരം ഭൗതിക പൊതു ഇടങ്ങളുടെ സാമൂഹിക പ്രാധാന്യം പല സാഹചര്യങ്ങളിലും കുറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. അതേസമയം, കേരളത്തിന്റെ പഴയ പൊതുമണ്ഡലം പൂർണ്ണമായി അപ്രത്യക്ഷമായിട്ടില്ല; അതിന്റെ പ്രവർത്തനരീതി മാറിയിരിക്കുകയാണ്. ഇന്ന് Facebook, YouTube, WhatsApp, Instagram തുടങ്ങിയ ഡിജിറ്റൽ മാധ്യമങ്ങൾ പൊതുഅഭിപ്രായ രൂപീകരണത്തിൽ വലിയ പങ്ക് വഹിക്കുന്നു. കേരളത്തിലെ സാമൂഹികവും രാഷ്ട്രീയവുമായ ചർച്ചകൾ വലിയ തോതിൽ ഡിജിറ്റൽ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകളിലേക്ക് മാറിയിട്ടുണ്ട്. പൊതുമണ്ഡലം ഇല്ലാതാകുന്നതിനു പകരം “സ്ഥലമാറ്റം” സംഭവിക്കുന്നു എന്നു പറയുന്നതാണ് കൂടുതൽ ഉചിതം.

പഴയ പൊതുമണ്ഡലത്തിൽ ഒരേ പത്രം വായിക്കുകയും ഒരേ വേദിയിലെ പ്രസംഗങ്ങൾ കേൾക്കുകയും ചെയ്തിരുന്ന ആളുകൾക്ക് പൊതുവായ വിവരലോകം ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇന്ന് ഓരോ വ്യക്തിക്കും വ്യത്യസ്തമായ ഡിജിറ്റൽ ഫീഡാണ് ലഭിക്കുന്നത്. ഒരാൾക്ക് ഒരു രാഷ്ട്രീയ ആശയത്തെ പിന്തുണയ്ക്കുന്ന വീഡിയോകൾ മാത്രം ലഭിക്കുമ്പോൾ മറ്റൊരാൾക്ക് അതിന്റെ എതിർവാദങ്ങൾ മാത്രം ലഭിച്ചേക്കാം. ഇതോടെ പൊതുമണ്ഡലം ഒരു ഏകീകൃത ഇടമാകാതെ ചെറിയ ചെറിയ ആശയമണ്ഡലങ്ങളായി (fragmented publics) മാറുന്നു. സോഷ്യൽ മീഡിയയുടെ വളർച്ച പൊതുചർച്ചയുടെ ഘടനയിൽ fragmentation, polarization എന്നിവ സൃഷ്ടിക്കാമെന്നത് സമകാലിക ഗവേഷണങ്ങളിലും ചർച്ച ചെയ്യപ്പെടുന്നുണ്ട്. പഴയ പൊതുമണ്ഡലങ്ങളുടെ പ്രധാന സവിശേഷത മുഖാമുഖമുള്ള ആശയവിനിമയമായിരുന്നു. ആളുകൾ ഒരേ സ്ഥലത്ത് ഒത്തുകൂടി പത്രം വായിക്കുകയും രാഷ്ട്രീയ-സാമൂഹിക വിഷയങ്ങൾ ചർച്ച ചെയ്യുകയും വാദിക്കുകയും അഭിപ്രായങ്ങൾ രൂപപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു. ഇന്ന് ഇത്തരം ഇടങ്ങളുടെ പ്രാധാന്യം ചില മേഖലകളിൽ കുറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. വ്യക്തിയുടെ സാമൂഹിക ഇടപെടലിന്റെ വലിയൊരു ഭാഗം വീടിനകത്തേക്കും ഡിജിറ്റൽ ഉപകരണങ്ങളിലേക്കും മാറിയിരിക്കുന്നു.

പരമ്പരാഗത മാധ്യമങ്ങളിൽ എഡിറ്റർമാരും മാധ്യമസ്ഥാപനങ്ങളുമായിരുന്നു പ്രധാന gatekeeper-മാർ. എന്നാൽ ഡിജിറ്റൽ പൊതുമണ്ഡലത്തിൽ ഈ സ്ഥാനം വലിയ തോതിൽ അൽഗരിതങ്ങൾ ഏറ്റെടുത്തിരിക്കുന്നു. ഉപയോക്താവ് എന്ത് കാണണം, ഏത് വാർത്തയ്ക്ക് കൂടുതൽ ദൃശ്യത ലഭിക്കണം, ഏത് പോസ്റ്റ് കൂടുതൽ ആളുകളിലേക്ക് എത്തണം തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങളിൽ പ്ലാറ്റ്ഫോം ആൽഗരിതങ്ങൾക്ക് നിർണായക സ്വാധീനമുണ്ട്. ഇതോടെ ഡിജിറ്റൽ പൊതുമണ്ഡലം പൂർണ്ണമായും സ്വതന്ത്രമായ ഇടമല്ലെന്ന് വ്യക്തമാകുന്നു. പരമ്പരാഗത ഗേറ്റ്‌കീപ്പർമാരുടെ സ്ഥാനത്ത് അദൃശ്യമായ സാങ്കേതിക ഗേറ്റ്‌കീപ്പർമാർ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. ഉപയോക്താവിന്റെ ശ്രദ്ധ പിടിച്ചുപറ്റുന്ന ഉള്ളടക്കങ്ങൾക്ക് കൂടുതൽ പ്രചാരം നല്കുന്ന സംവിധാനങ്ങൾ ചിലപ്പോൾ ഗൗരവമുള്ള സാമൂഹിക ചർച്ചകളേക്കാൾ വികാരപരവും വിവാദപരവുമായ ഉള്ളടക്കങ്ങൾക്ക് മുൻഗണന നൽകാനും സാധ്യതയുണ്ട്.

ഡിജിറ്റൽ പൊതുമണ്ഡലത്തിലെ പ്രധാന പ്രശ്നമാണ് Echo Chamber. നവമാധ്യമങ്ങളിലൂടെ, ഒരേ അഭിപ്രായമുള്ള ആളുകൾ തമ്മിൽ മാത്രം ഇടപഴകുമ്പോൾ സ്വന്തം അഭിപ്രായം വീണ്ടും വീണ്ടും സ്ഥിരീകരിക്കപ്പെടുന്നു. എതിർ അഭിപ്രായങ്ങളുമായി ആരോഗ്യകരമായ സംവാദം കുറയുന്നു. ഇതിന്റെ ഫലമായി, അഭിപ്രായം - സ്ഥിരീകരണം - കൂടുതൽ ഉറച്ച അഭിപ്രായം - എതിർപ്പിനോടുള്ള അസഹിഷ്ണുത എന്ന ചക്രം രൂപപ്പെടാം. ഇന്ന് സോഷ്യൽ മീഡിയ ഈ അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങളെ വളരെ വേഗത്തിൽ ദൃശ്യവും ശക്തവുമാക്കുന്നു. വിയോജിപ്പ് ചിലപ്പോൾ യുക്തിപരമായ സംവാദത്തിനു പകരം വ്യക്തിപരമായ ആക്രമണമായും അധിക്ഷേപമായും മാറുന്നു. ഇതിനോട് ബന്ധപ്പെട്ടതാണ് Filter Bubble എന്ന പ്രതിഭാസം. ഉപയോക്താവിന്റെ മുൻകാല തിരച്ചിലുകളും ഇഷ്ടങ്ങളും ഇടപെടലുകളും അടിസ്ഥാനമാക്കി പ്ലാറ്റ്ഫോമുകൾ സമാനമായ ഉള്ളടക്കങ്ങൾ തുടർച്ചയായി പ്രദർശിപ്പിക്കുമ്പോൾ വ്യക്തിക്ക് തന്റെ അഭിപ്രായത്തിന് പുറത്തുള്ള ലോകം കാണാനുള്ള സാധ്യത കുറയുന്നു. ഗൗരവമുള്ളതും സങ്കീർണ്ണവുമായ സാമൂഹിക വിഷയങ്ങളേക്കാൾ വികാരപരവും ഞെട്ടിപ്പിക്കുന്നതും വിവാദപരവുമായ ഉള്ളടക്കങ്ങൾക്ക് കൂടുതൽ ദൃശ്യത ലഭിക്കുന്ന സാഹചര്യം ഉണ്ടാകാം. ഇതോടെ പൊതുമണ്ഡലം പൊതുതാൽപര്യത്തെ ക്കുറിച്ചുള്ള യുക്തിപരമായ സംവാദത്തിൽ നിന്ന് ശ്രദ്ധ പിടിച്ചുപറ്റാനുള്ള മത്സരമായി മാറാനുള്ള സാധ്യതയുണ്ട്.

സോഷ്യൽ മീഡിയയിലെ സമാനചിന്താഗതിക്കാരു മായുള്ള കൂട്ടായ്മകൾ രാഷ്ട്രീയ-സാംസ്കാരിക വിഷയങ്ങളിൽ “tribal” മനോഭാവം ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും സംവാദത്തിന്റെ വൈവിധ്യം കുറയ്ക്കുകയും ചെയ്യാമെന്ന് പഠനങ്ങൾ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു. പൊതുമണ്ഡലത്തിന്റെ പ്രധാന ലക്ഷ്യം വ്യത്യസ്ത അഭിപ്രായങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള സംവാദമാണ്. എന്നാൽ രാഷ്ട്രീയ ധ്രുവീകരണം ശക്തമാകുമ്പോൾ “എന്റെ അഭിപ്രായം” എന്നത് “എന്റെ പക്ഷം” എന്നതായും “മറ്റേ അഭിപ്രായം” എന്നത് “ശത്രുപക്ഷം” എന്നതായും മാറാനുള്ള സാധ്യതയുണ്ട്. ഡിജിറ്റൽ പൊതുമണ്ഡലം രാഷ്ട്രീയപങ്കാളിത്തം വർധിപ്പിച്ചെങ്കിലും രാഷ്ട്രീയ ധ്രുവീകരണം ശക്തിപ്പെടുത്താനുള്ള സാധ്യതയും അതിനുണ്ട്. വ്യത്യസ്ത അഭിപ്രായങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള യുക്തിപരമായ സംവാദത്തിനു പകരം “നമ്മൾ”-“അവർ” എന്ന വിഭജനം ശക്തമാകുമ്പോൾ പൊതുമണ്ഡലം സംവാദത്തിന്റെ ഇടമെന്നതിൽ നിന്ന് സംഘർഷത്തിന്റെ ഇടമായി മാറുന്നു. രാഷ്ട്രീയ അഭിപ്രായവ്യത്യാസം ചിലപ്പോൾ വ്യക്തിപരമായ ആക്രമണം, പരിഹാസം, അധിക്ഷേപം, ട്രോളിംഗ് എന്നിവയിലേക്ക് നീങ്ങുന്നു. അങ്ങനെ വിയോജിപ്പ് ജനാധിപത്യത്തിന്റെ ശക്തിയാകുന്നതിനുപകരം ശത്രുതയുടെ കാരണമായി മാറുന്ന സാഹചര്യം സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു.

ഡിജിറ്റൽ പൊതുമണ്ഡലത്തിലെ മറ്റൊരു പ്രധാന പ്രശ്നമാണ് സ്വകാര്യത (Privacy). വ്യക്തികളുടെ തിരച്ചിലുകൾ, ഇഷ്ടങ്ങൾ, ഇടപെടലുകൾ, സ്ഥലം, ഉപഭോഗശീലങ്ങൾ തുടങ്ങിയവയെ അടിസ്ഥാനമാക്കി ഡിജിറ്റൽ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകൾ ഉപയോക്താക്കളെക്കുറിച്ച് വലിയ തോതിൽ വിവരങ്ങൾ ശേഖരിക്കുന്നു. ഇതോടെ പൊതുമണ്ഡലം വെറും ആശയവിനിമയ ഇടമല്ലാതായി ഡാറ്റ ശേഖരണത്തിന്റെയും പെരുമാറ്റ പ്രവചനത്തിന്റെയും ഇടമായി മാറുന്നു. വ്യക്തിയുടെ അഭിപ്രായസ്വാതന്ത്ര്യവും സ്വകാര്യതയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തെക്കുറിച്ച് പുതിയ ചോദ്യങ്ങൾ ഇവിടെ ഉയരുന്നു.ഡിജിറ്റൽ പൊതുമണ്ഡലം രാഷ്ട്രീയപങ്കാളിത്തത്തെ കൂടുതൽ എളുപ്പമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ ഒരു പോസ്റ്റിന് ലൈക്ക് നല്കുകയോ ഷെയർ ചെയ്യുകയോ കമന്റ് ചെയ്യുകയോ ചെയ്യുന്നത് മാത്രം യഥാർത്ഥ സാമൂഹിക-രാഷ്ട്രീയ പങ്കാളിത്തമായി കണക്കാക്കാമോ എന്ന ചോദ്യം പ്രസക്തമാണ്. ഇവിടെ Clicktivism അല്ലെങ്കിൽ Slacktivism എന്ന ആശയം പ്രസക്തമാകുന്നു. ഓൺലൈൻ പിന്തുണ പ്രകടിപ്പിച്ചശേഷം യഥാർത്ഥ ജീവിതത്തിലെ സാമൂഹിക പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ പങ്കെടുക്കാതിരിക്കുന്ന പ്രവണതയാണ് ഇതിലൂടെ സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. കേരളീയ നവോത്ഥാനത്തിന്റെ ചരിത്രത്തിൽ, ചർച്ച - സംഘടന - സമരം - പൊതുപ്രവർത്തനം - സാമൂഹികമാറ്റം എന്ന പ്രക്രിയ കാണാം. ഡിജിറ്റൽ സാഹചര്യത്തിൽ അത് ചിലപ്പോൾ, പോസ്റ്റ് - ലൈക്ക് - ഷെയർ - കമന്റ് - വൈറൽ എന്നതിൽ അവസാനിച്ചേക്കാം. അതിനാൽ ഡിജിറ്റൽ പങ്കാളിത്തം യഥാർത്ഥ സാമൂഹിക ഇടപെടലുമായി ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെടുമ്പോഴാണ് അതിന്റെ ജനാധിപത്യശേഷി പൂർണമാകുന്നത്.

ഇന്നത്തെ പ്രശ്നം വിവരങ്ങ ളുടെ അഭാവമല്ല; അമിതമായ വിവരങ്ങളുടെ ഇടയിൽ വിശ്വസനീയമായ വിവരത്തെ തിരിച്ചറിയുക എന്നതാണ്. വ്യാജവിവരങ്ങൾ, തെറ്റിദ്ധരിപ്പിക്കുന്ന തലക്കെട്ടുകൾ, അപൂർണ്ണമായ വിവരങ്ങൾ എന്നിവ പൊതുഅഭിപ്രായ രൂപീകരണത്തെ ബാധിക്കുമ്പോൾ പൊതുമണ്ഡലത്തിന്റെ യുക്തിപരമായ സ്വഭാവം ദുർബലമാകാം. ശ്രദ്ധ നേടുക എന്നത് ഡിജിറ്റൽ മാധ്യമ ങ്ങളുടെ പ്രധാന സാമ്പത്തിക ഘടകമാണ്. അതിനാൽ ഗൗരവമുള്ള വിഷയങ്ങളേക്കാൾ കൂടുതൽ വികാരമുണർത്തുന്നതോ വിവാദപരമോ എളുപ്പത്തിൽ പങ്കുവയ്ക്കാവുന്നതോ ആയ ഉള്ളടക്കങ്ങൾക്ക് കൂടുതൽ ദൃശ്യത ലഭിക്കാനുള്ള സാധ്യതയുണ്ട്. ഇതോടെ പൊതുതാൽപര്യമുള്ള ചർച്ച ക്രമേണ ശ്രദ്ധ നേടാനുള്ള മത്സരമായി മാറാനുള്ള അപകടമുണ്ട്.

ഇരുപത്തിയൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഗവേഷകർ ഡിജിറ്റൽ പൊതുമണ്ഡലം എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുന്ന പുതിയ സാമൂഹിക ഇടത്തിന്റെ വളർച്ച ദ്രുതഗതിയിലാണ്. പരമ്പരാഗത പൊതു മണ്ഡലങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, ഇന്ന് പങ്കാളിത്തം വികേന്ദ്രീകൃതമാണ്, ആശയ വിനിമയം തൽക്ഷണമാണ്, രാഷ്ട്രീയ ഇടപെടൽ പരസ്പരസംവേദനാത്മകമാണ്, വിവരങ്ങൾ സ്ഥാപനമാധ്യമ ങ്ങളിലൂടെ മാത്രം അല്ല, ശൃംഖലകളിലൂടെ തിരശ്ചീന മായി ഒഴുകുന്നു.

കോക്രോച്ച് ജനതാ പാർട്ടിയുടെ വളർച്ച പുതിയ പൊതുമണ്ഡലത്തിന്റെ നിരവധി സവിശേഷതകൾ വ്യക്തമാക്കു ന്നുണ്ട്. സ്ഥാപിത നേതാക്കൾ ആധിപത്യം പുലർത്തുന്ന പരമ്പരാഗത രാഷ്ട്രീയ സംഘട നകളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, ഈ പ്രസ്ഥാനം പ്രധാനമായും സമൂഹമാധ്യമങ്ങൾ, മീമുകൾ, ഡിജിറ്റൽ ഉള്ളടക്കം എന്നിവ ഉപയോഗിക്കുന്ന യുവജനങ്ങ ളുടെ പങ്കാളിത്തത്തെ ആശ്രയി ച്ചാണ് വളർന്നത്. പരമ്പരാഗത രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികൾ ഭൗതിക സംഘടനകളെ ആശ്രയിക്കു മ്പോൾ, ഡിജിറ്റൽ പ്രസ്ഥാന ങ്ങൾ ആശ്രയിക്കുന്നത് സാമൂഹിക ശൃംഖലകൾ, ഓൺലൈൻ സമൂഹങ്ങൾ, വികേന്ദ്രീകൃത ആശയ വിനിമയം, അതിവേഗ വിവര വിനിമയം എന്നിവയെയാണ്. ഡിജിറ്റൽ ഉപയോക്താക്കൾ ഉള്ളടക്ക സ്രഷ്ടാക്കളായി, സംഘാടകരായി, വിമർശക രായി, പ്രചാരകരായി മാറുന്നു. ഇതോടെ രാഷ്ട്രീയപങ്കാളിത്തം തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങാതെ തുടർച്ചയായ ഒരു സാമൂഹിക പ്രക്രിയയായി മാറുന്നു. “കോക്രോച്ച് ജനതാ പാർട്ടി” (Cockroach Janata Party - CJP) എന്ന ആശയം പുതിയ ഡിജിറ്റൽ പൊതു മണ്ഡലത്തിന്റെ സ്വഭാവം മനസ്സി ലാക്കാൻ ഉപയോഗിക്കാവുന്ന ഒരു ശ്രദ്ധേയമായ രാഷ്ട്രീയ-സാംസ്കാരിക പ്രതീകമായി കാണാം. പ്രത്യേകിച്ച് മീം സംസ്കാരം, സോഷ്യൽ മീഡിയ ആക്ടിവിസം, യുവജന പങ്കാളി ത്തം, രാഷ്ട്രീയ പരിഹാസം, ഡിജിറ്റൽ കൂട്ടായ്മകൾ എന്നിവ പരമ്പരാഗത രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ അതിരുകൾ എങ്ങനെ മാറ്റുന്നു എന്നതിന്റെ ഉദാഹരണമാ യാണ് ഇതിനെ സമീപിക്കാവു ന്നത്. പുതിയ ഡിജിറ്റൽ പൊതുമണ്ഡലത്തിൽ സ്ഥിതി മാറുന്നു. മീം - പോസ്റ്റ് - ഷെയർ - കമന്റ് - വൈറൽ ചർച്ച - ഡിജിറ്റൽ കൂട്ടായ്മ എന്നതാണ് പുതിയ ആശയവിനിമയ രീതി. കോക്രോച്ച് ജനതാ പാർട്ടി പോലുള്ള സങ്കല്പങ്ങളുടെ പ്രാധാന്യം ഈ മാറ്റത്തിലാണ്.

ഇന്ന് മീം ഒരു പുതിയ രാഷ്ട്രീയ ഭാഷയായി. പുതിയ പൊതുമണ്ഡലത്തിന്റെ പ്രധാന സവിശേഷതകളിലൊന്നാണ് മീം സംസ്കാരം. ഒരു നീണ്ട രാഷ്ട്രീയ പ്രസംഗത്തിന് പകരം ഏതാനും സെക്കൻഡുകൾക്കുള്ളിൽ ഒരു ചിത്രം, വാചകം, വീഡിയോ, GIF എന്നിവയിലൂടെ ഒരു രാഷ്ട്രീയ ആശയം അവതരിപ്പിക്കാം. മീമിന്റെ പ്രത്യേകത-ലളിതമാണ്, വേഗത്തിൽ പ്രചരിക്കുന്നു, പരിഹാസാത്മകമാണ്, യുവാക്കളെ ആകർഷിക്കുന്നു, പങ്കുവയ്ക്കാൻ എളുപ്പമാണ്, അധികാരത്തെയും രാഷ്ട്രീയക്കാ രെയും വിമർശിക്കാൻ കഴിയും. അതുകൊണ്ട് മീം പുതിയ പൊതുമണ്ഡലത്തിലെ രാഷ്ട്രീയ കാർട്ടൂണിന്റെ ഡിജിറ്റൽ രൂപം പോലെയാണ്. സോഷ്യൽ മീഡിയയിൽ സാധാരണക്കാ രനും രാഷ്ട്രീയ വിമർശകനാകാം. ഒരു വിദ്യാർത്ഥി, തൊഴിലാളി, വീട്ടമ്മ, കലാകാരൻ, യുവാവ് തുടങ്ങിയവർക്ക് സ്വന്തം സോഷ്യൽ മീഡിയ അക്കൗണ്ടി ലൂടെ രാഷ്ട്രീയ പരിഹാസം സൃഷ്ടിക്കാനും പ്രചരിപ്പിക്കാനും കഴിയും. ഇത് പൊതുമണ്ഡല ത്തിന്റെ horizontalisation, അഥവാ ആശയവിനിമയം കൂടുതൽ തിരശ്ചീനമാകുന്ന പ്രക്രിയയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

പുതിയ പൊതുമണ്ഡലത്തിന്റെ പ്രധാന സവിശേഷത യുവജനങ്ങളുടെ സജീവ പങ്കാളിത്തമാണ്. പ്രത്യേകിച്ച് Generation Z-യിലെ പലരും രാഷ്ട്രീയത്തെ പരമ്പരാഗത പാർട്ടി പ്രവർത്തനങ്ങളിലൂടെ മാത്രം അനുഭവിക്കുന്നില്ല. പകരം Instagram, YouTube, Facebook, X (Twiter), WhatsApp, meme pages, short videos, Reels എന്നിവയിലൂടെ യാണ് രാഷ്ട്രീയ ആശയങ്ങളു മായി ഇടപെടുന്നത്. അതിനാൽ രാഷ്ട്രീയം ഇന്ന് പാർട്ടി ഓഫീസു കളിൽ മാത്രം നടക്കുന്ന ഒന്നല്ല; ഡിജിറ്റൽ സ്ക്രീനുകളിലും നടക്കുന്നു. ഇതിലൂടെ പൊതു മണ്ഡലത്തിലെ gatekeeper-മാരുടെ അധികാരം കുറയുന്നു. എന്നാൽ ഇത് പൂർണ്ണമായ ജനാധിപത്യവൽക്കരണം ആണെന്ന് പറയാനാവില്ല. ഡിജിറ്റൽ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകളുടെ algorithm-വും സാമ്പത്തിക ശക്തികളും പുതിയ gatekeeper-മാരായി പ്രവർത്തിക്കാം.

കോക്രോച്ച് ജനതാ പാർട്ടി പോലുള്ള ഡിജിറ്റൽ രാഷ്ട്രീയ പ്രതിഭാസങ്ങൾക്ക് ജനാധിപത്യപരമായ സാധ്യതകളോടൊപ്പം ചില അപകടങ്ങളും ഉണ്ട്.മീമുകളിലൂടെ തെറ്റായ വിവരങ്ങളും അതിവേഗം പ്രചരിക്കാം. പരിഹാസം ചിലപ്പോൾ എതിർ രാഷ്ട്രീയ അഭിപ്രായങ്ങളെ മനസ്സിലാ ക്കുന്നതിനുപകരം അവരെ അപമാനിക്കുന്ന ഉപാധി യായി മാറാം. രാഷ്ട്രീയ വിമർശനവും വ്യക്തിപരമായ അധിക്ഷേപവും തമ്മിലുള്ള അതിർത്തി മങ്ങാം. ലൈക്കും ഷെയറും മാത്രം രാഷ്ട്രീയ പങ്കാളിത്തമായി തെറ്റിദ്ധരിക്കപ്പെടാം. സങ്കീർണ്ണമായ സാമൂഹിക പ്രശ്നങ്ങൾ ഒരു മീമിന്റെ ഏതാനും വാക്കുകളിലേക്ക് ചുരുക്കപ്പെടാം. അതുകൊണ്ട് വൈറലാകുന്നത് എല്ലായ്പ്പോഴും ജനാധിപത്യപരമായി പ്രയോജനകരമാകണ മെന്നില്ല.

കേരളത്തിന്റെ പഴയ പൊതു മണ്ഡലത്തിന്റെ ചരിത്രത്തിൽ വായനശാല - പത്രവായന - ചർച്ച - രാഷ്ട്രീയബോധം - പൊതുപ്രവർത്തനം എന്നൊരു പാരമ്പര്യം കാണാം. പുതിയ ഡിജിറ്റൽ സാഹചര്യത്തിൽ അതിന്റെ ഒരു രൂപാന്തരം: മീം - സോഷ്യൽ മീഡിയ പോസ്റ്റ് - കമന്റ് - ഷെയർ - വൈറൽ ചർച്ച - ഡിജിറ്റൽ കൂട്ടായ്മ എന്നായി മാറിയിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ കോക്രോച്ച് ജനതാ പാർട്ടി പോലുള്ള രാഷ്ട്രീയ-സാംസ്കാരിക പ്രതിഭാസങ്ങൾ കേരളത്തിലെ പൊതുമണ്ഡല ത്തിന്റെ ചരിത്രപരമായ തുടർ ച്ചയും അതിലെ സാങ്കേതികമായ മാറ്റവും ഒരേസമയം കാണിച്ചു തരുന്നു. പഴയ പൊതുമണ്ഡല ത്തിൽ ജനങ്ങൾ രാഷ്ട്രീയത്തെ ക്കുറിച്ച് സംസാരിച്ചിരുന്നെങ്കിൽ, പുതിയ പൊതുമണ്ഡലത്തിൽ ജനങ്ങൾ രാഷ്ട്രീയത്തെ സൃഷ്ടി ക്കുകയും പരിഹസിക്കുകയും പുനർവ്യാഖ്യാനിക്കുകയും വൈറലാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

• ഉപസംഹാരം

ഡിജിറ്റൽ പൊതുമണ്ഡലം പരമ്പരാഗത പൊതുമണ്ഡലത്തിന്റെ പൂർണ്ണമായ പകരക്കാരനല്ല; മറിച്ച് അതിന്റെ വിപുലീകരണവും രൂപാന്തരവും ചില സന്ദർഭങ്ങളിൽ വിഘടനവുമാണ്. കേരളത്തിലെ നവോത്ഥാനകാലത്ത് വിദ്യാഭ്യാസം, അച്ചടി, പത്രപ്രവർത്തനം, ഗ്രന്ഥശാലകൾ, മിശ്രഭോജനം, പൊതുയോഗങ്ങൾ എന്നിവ പൊതുജീവിതത്തിലേക്ക് പുതിയ വിഭാഗങ്ങളെ കൊണ്ടുവന്നതു പോലെ, ഡിജിറ്റൽ മാധ്യമങ്ങളും പുതിയ സാമൂഹികവിഭാഗങ്ങൾക്ക് അഭിപ്രായപ്രകടനത്തിനും രാഷ്ട്രീയപങ്കാളിത്തത്തിനും അവസരം നല്കുന്നു. എന്നാൽ പൊതുമണ്ഡലം സാങ്കേതികമായി തുറന്നതാകുന്നത് മാത്രം അതിനെ ജനാധിപത്യപരമാക്കുന്നില്ല. തുല്യമായ പ്രവേശനം, വിശ്വസനീയമായ വിവരങ്ങൾ, അഭിപ്രായവൈവിധ്യം, യുക്തി പരമായ സംവാദം, സ്വകാര്യത, ഉത്തരവാദിത്തമുള്ള മാധ്യമ പ്രവർത്തനം, ഡിജിറ്റൽ സാക്ഷരത എന്നിവ ഉറപ്പാക്കേണ്ടതുണ്ട്. അതിനാൽ പുതിയ ഡിജിറ്റൽ പൊതുമണ്ഡലത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം പഴയ പൊതുമണ്ഡലങ്ങളെ ഇല്ലാതാക്കുക എന്നതല്ല; മറിച്ച് ഭൗതികവും ഡിജിറ്റലുമായ പൊതു ഇടങ്ങളെ പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിച്ച് കൂടുതൽ ഉൾക്കൊള്ളുന്നതും യുക്തിപരവും ഉത്തരവാദിത്തമുള്ളതുമായ ജനാധിപത്യ പൊതുമണ്ഡലം സൃഷ്ടിക്കുക എന്നതായിരിക്കണം. കേരളീയ നവോത്ഥാന ത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പാഠവും ഇതുതന്നെയാണ്: പൊതുമണ്ഡലം ഒരു സാങ്കേതിക ഇടം മാത്രമല്ല; സമത്വം, സംവാദം, വിമർശനം, പൗര പങ്കാളിത്തം എന്നിവയിലൂടെ നിരന്തരം നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു സാമൂഹിക ഇടമാണ്.